Τίτλος πρωτότυπου: Washington Irving "Rip Van Winkle" (1819)
Το "Rip Van Winkle" του Ουάσινγκτον Ίρβινγκ είναι ένα από τα πιο εμβληματικά διηγήματα της αμερικανικής λογοτεχνίας, υπερβαίνει την απλή ιστορία φαντασίας και λειτουργεί ως ένας βαθύς, αλληγορικός στοχασμός πάνω στην έννοια της ιστορικής αλλαγής, της ταυτότητας και της γέννησης ενός έθνους. Η ιδιοφυΐα του Ίρβινγκ έγκειται στην ικανότητά του να συγκαλύπτει έναν οξύ κοινωνικό σχολιασμό κάτω από το ένδυμα μιας λαϊκής αφήγησης.
Ο Ριπ δεν είναι ένας δραστήριος ήρωας, αλλά μια παθητική φιγούρα, ένας "απλός, καλόκαρδος άνθρωπος" που αποστρέφεται την "επικερδή εργασία". Η τεμπελιά του δεν παρουσιάζεται ως ηθικό ελάττωμα, αλλά ως μια εγγενής ασυμβατότητα με τον καταναγκασμό της παραγωγικότητας. Η γκρίνια της συζύγου του, δεν είναι απλώς μια κωμική συζυγική διαμάχη· συμβολίζει την πίεση μιας αναδυόμενης, προτεσταντικής ηθικής της εργασίας που ο Ριπ αδυνατεί να αφομοιώσει. Η φυγή του στα βουνά είναι μια απόδραση όχι μόνο από το σπίτι, αλλά από την ίδια την ιστορική προσταγή της προόδου.
Ο εικοσαετής ύπνος του Ριπ αποτελεί μια από τις πιο ισχυρές μεταφορές στη λογοτεχνία για την εμπειρία του ιστορικού τραύματος και της ριζικής ασυνέχειας. Ο Ίρβινγκ τοποθετεί τον ύπνο ακριβώς πάνω στην Αμερικανική Επανάσταση. Ο Ριπ πέφτει για ύπνο ως υποτελής του Γεωργίου Γ' και ξυπνά ως πολίτης των Ηνωμένων Πολιτειών. Η προσωπική του αμνησία γίνεται μια συλλογική μεταφορά για το νέο έθνος που προσπαθεί να κατανοήσει τον εαυτό του. Ο Ίρβινγκ υπαινίσσεται έτσι ότι η ιστορική πρόοδος δεν είναι πάντα μια γραμμική, βιωμένη διαδικασία, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί ως ένα σοκ, ένα ξύπνημα σε έναν κόσμο αγνώριστο.
Η ιδιοφυής ειρωνεία του έργου είναι η αμφίθυμη στάση του απέναντι στην Επανάσταση. Εξωτερικά, ο κόσμος έχει μεταμορφωθεί, ωστόσο ο Ίρβινγκ υπονοεί μια υποκείμενη συνέχεια. Ο Ριπ, γρήγορα και χωρίς τύψεις, προσαρμόζεται στο νέο καθεστώς. Η ανάγκη του για επιβεβαίωση της ταυτότητάς του έρχεται όχι από την πολιτική, αλλά από την αναγνώριση της κόρης του και την ανακάλυψη ότι η "τυραννική" σύζυγός του έχει πεθάνει. Η πραγματική του απελευθέρωση δεν είναι πολιτική, αλλά προσωπική. Ο Ίρβινγκ μοιάζει να ψιθυρίζει ότι οι μεγάλες πολιτικές επαναστάσεις μπορεί να είναι λιγότερο καθοριστικές για το άτομο από τις προσωπικές του συνθήκες.
Η ιστορία κλείνει με μια νότα αυτοαναφορικότητας. Ο αφηγητής μάς διαβεβαιώνει για την αλήθεια της ιστορίας, επικαλούμενος την υπογραφή του ίδιου του Ριπ. Αυτή η ειρωνική "επικύρωση" αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο χτίζεται η εθνική μυθολογία. Το φάντασμα του Χέντρικ Χάντσον και του πληρώματός του, που προσφέρουν το μαγικό ποτό, συνδέουν το νεαρό έθνος με ένα μυθολογημένο, ολλανδικό αποικιακό παρελθόν, παρακάμπτοντας σχεδόν την ίδια την Αγγλική κυριαρχία. Ο Ίρβινγκ δημιουργεί έτσι μια νέα "αρχαία" παράδοση για την Αμερική, επινοώντας μια ιστορική συνέχεια μέσα από το φάντασμα και τον θρύλο.
Ξεκινώντας από τον βωβό κινηματογράφο (1896), η ιστορία μεταφέρθηκε πολλές φορές στο σινεμά. Η πιο γνωστή ίσως μεταφορά είναι η τηλεταινία κινουμένων σχεδίων του 1970 από τη Hanna-Barbera, με παραγωγό τον Σαρλ Αζναβούρ, όπου ο ίδιος ο Αζναβούρ δάνεισε τη φωνή και τα τραγούδια του. Το επεισόδιο "Rip Van Winkle" της σειράς τρόμου Faerie Tale Theatre (1987), σε σκηνοθεσία Φράνσις Φορντ Κόπολα, έδωσε μια πιο σκοτεινή, ονειρική εκδοχή. Πέρα από τις άμεσες διασκευές, η δομή της ιστορίας έχει γίνει ένα πολιτισμικό μοτίβο επιστημονικής φαντασίας και κωμωδίας, από τον Γούντι Άλεν στην ταινία Sleeper μέχρι επεισόδια των Simpsons και του Futurama, όπου ο πρωταγωνιστής ξυπνά σε ένα αγνώριστο μέλλον, αποδεικνύοντας ότι το υπαρξιακό σοκ του Ριπ είναι ένα διαχρονικό ανθρώπινο άγχος.
Το έργο υπάρχει ελευθέρα διαθέσιμο εδώ:
https://archive.org/details/ripvanwinkle00irvi/
Μετάφραση και ανάγνωση Γρηγόριος Καλογιάννης
Η ηχογράφηση δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση και ενσωμάτωση, με όρους Creative Commons BY-NC (αναφορά σε δημιουργούς - μη εμπορική χρήση).
