Τίτλος πρωτότυπου: Henry James "The Romance of Certain Old Clothes" (1868)
Το διήγημα «The Romance of Certain Old Clothes» γράφτηκε τον Φεβρουάριο του 1868, όταν ο Τζέιμς ήταν μόλις 25 ετών, και αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα της ενασχόλησής του με το υπερφυσικό, ένα είδος που ο ίδιος αποκαλούσε «σχεδόν υπερφυσικό». Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο αμερικανικό περιοδικό The Atlantic Monthly τον Φεβρουάριο του 1868 και αργότερα συμπεριλήφθηκε στη συλλογή A Passionate Pilgrim and Other Tales. Ο ίδιος ο Τζέιμς προέβη σε αναθεωρήσεις του κειμένου για την αγγλική έκδοση του 1885, αλλάζοντας μεταξύ άλλων το όνομα της οικογένειας από Willoughby σε Wingrave και της μίας αδελφής από Viola σε Rosalind.
Η ανάλυση του έργου αποκαλύπτει ένα πολυεπίπεδο κείμενο που υπερβαίνει την απλή ιστορία φαντασμάτων. Στον πυρήνα του βρίσκεται η αδελφική αντιπαλότητα και η ζήλια. Η επιθυμία της Rosalind για τα ρούχα της νεκρής αδελφής της Perdita δεν είναι μόνο ματαιοδοξία αλλά και μια βαθιά επιθυμία να οικειοποιηθεί τη ζωή, την ευτυχία και την κοινωνική θέση της αδελφής της, την οποία πάντα ζήλευε. Τα ρούχα, φυλαγμένα σε ένα μπαούλο, λειτουργούν ως το κεντρικό σύμβολο του διηγήματος, αντιπροσωπεύοντας την προίκα, την κοινωνική θέση και τη μνήμη της νεκρής, μετατρεπόμενα σε ένα είδος «βραβείου» για τη νικήτρια της αρχικής διεκδίκησης του άνδρα. Αυτή η εμμονή συνδέεται με τη βικτοριανή εποχή και τον ρόλο των γυναικών, όπου η αξία μιας γυναίκας ήταν συχνά συνυφασμένη με την υλική της περιουσία και την ικανότητά της να συνάψει έναν καλό γάμο.
Το υπερφυσικό στοιχείο εισβάλλει με τρόπο ωμό και σχεδόν γκροτέσκο, με τα «φαντασματικά χέρια» της Perdita που αφήνουν δέκα φρικτά σημάδια στο λαιμό της Rosalind, μια εικόνα που παραπέμπει ευθέως στη βικτοριανή παράδοση των ιστοριών φαντασμάτων που χρησιμοποιούσαν το μοτίβο του χεριού για να εξερευνήσουν ζητήματα τάξης, ιδιοκτησίας και φύλου. Ωστόσο, ο τρόμος πηγάζει εξίσου από την ψυχολογική διάσταση: η σταδιακή διάβρωση της σχέσης του ζεύγους Lloyd υπό το βάρος της απληστίας και της ενοχής προετοιμάζει το έδαφος για την τελική, αναπόφευκτη κορύφωση. Ο Τζέιμς, επηρεασμένος από τον Ναθάνιελ Χόθορν και την αμερικανική γοτθική παράδοση, κατορθώνει να συνδυάσει το υπερφυσικό με μια βαθιά ψυχολογική μελέτη χαρακτήρων, προαναγγέλλοντας τα ώριμα μυθιστορήματά του. Το έργο εντάσσεται στη λογοτεχνική παράδοση του γοτθικού τρόμου, αξιοποιώντας το στοιχείο του «ανοίκειου» (uncanny) για να δημιουργήσει ατμόσφαιρα αγωνίας και απειλής.
Πέρα από το οικογενειακό δράμα, το διήγημα έχει αναγνωστεί και ως ιστορική αλληγορία. Η σύγκρουση ανάμεσα στις δύο αδελφές, που διαδραματίζεται στην αποικιακή Μασαχουσέτη, έχει ερμηνευτεί ως ένα σχόλιο για το αμερικανικό έθνος και τις αγεφύρωτες διαφορές του, μετατρέποντας το κείμενο σε μια αλληγορία του Βορρά και του Νότου που επαναλαμβάνουν το ίδιο λάθος της παράβλεψης των διαφορών τους. Έτσι, η οικογενειακή τραγωδία αποκτά εθνικές διαστάσεις.
Το «The Romance of Certain Old Clothes» είναι ένα πρώιμο αλλά ώριμο δείγμα της τέχνης του Χένρι Τζέιμς. Συνδυάζει την αφηγηματική οικονομία του διηγήματος με μια θεματική πυκνότητα που προσεγγίζει εκείνη των μεγάλων μυθιστορημάτων του, θέτοντας τα θεμέλια για μεταγενέστερα αριστουργήματα όπως «Το Στρίψιμο της Βίδας». Παρά την κριτική που δέχτηκε αρχικά ως «ασήμαντο», το διήγημα άντεξε στη δοκιμασία του χρόνου και συγκαταλέγεται πλέον στα πιο πολυδιαβασμένα και ανθολογημένα έργα του, αποδεικνύοντας τη διαχρονική του αξία ως μια ιστορία για την καταστροφική δύναμη της ζήλιας, την ανελέητη μνήμη και τα φαντάσματα που στοιχειώνουν όχι μόνο τα παλιά σεντούκια αλλά και τις ανθρώπινες ψυχές.
Το έργο υπάρχει ελευθέρα διαθέσιμο εδώ:
https://americanliterature.com/author/henry-james/short-story/the-romance-of-certain-old-clothes
Μετάφραση και ανάγνωση Γρηγόριος Καλογιάννης
Η ηχογράφηση δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση και ενσωμάτωση, με όρους Creative Commons BY-NC (αναφορά σε δημιουργούς - μη εμπορική χρήση).
