*ایدئولوژی با مغز انسان چه می‌کند؟ | عصب‌شناسی تعصب، ابتذال شر و اخلاقی شدن خشونت*
چگونه یک انسان عادی و قانون‌مدار می‌تواند به عامل خشونت تبدیل شود و عمل خود را نه یک جرم، بلکه یک «ضرورت اخلاقی» بداند؟ در این قسمت از «هوشیوار»، در تقاطع علوم اعصاب، فلسفه اخلاق و حقوق کیفری، به بررسی پدیده «مغز ایدئولوژی‌زده» و «اخلاقی شدن خشونت» پرداخته‌ایم. در این گفتگو واکاوی می‌کنیم که چگونه فشارهای محیطی، بحران‌های اقتصادی و ساختارهای سیاسی و حقوقی باعث تسلب شناختی، انسان‌زدایی از دیگری، رهایی اخلاقی و شکل‌گیری «جرائم اطاعت» می‌شوند.
━━━━━━━━━━━━━━
*مهمانان و میزبان گفتگو:* • *سپیده سادات طباطبایی:* پژوهشگر جرم‌شناسی، علوم اعصاب و حقوق عصب‌شناختی (Neurolaw) • *دکتر حسین قاضی‌زاده:* حقوقدان، جرم‌شناس و استاد دانشگاه در رشته حقوق کیفری و جرم‌شناسی • *میزبان: دکتر شفا* (پژوهشگر، مترجم و میزبان کانال هوشیوار)
━━━━━━━━━━━━━━
*محورهای اصلی گفتگو:* • تفاوت ذهن علمی (پرسش‌محور و منعطف) با ذهن ایدئولوژیک (پاسخ‌محور و جزم‌اندیش) • سازوکارهای «اخلاقی شدن خشونت»: انسان‌زدایی، جابه‌جایی مسئولیت و رهایی اخلاقی • عصب‌شناسی تعصب: نقش آمیگدال، قشر پیش‌پیشانی (PFC) و هورمون اکسی‌توسین در قبیله‌گرایی • واکاوی «ابتذال شر» هانا آرنت، آزمایش میلگرام و توجیه «مأمور بودم و معذور» • بررسی اخلاقی‌سازی خشونت در قوانین کیفری ایران (امر آمر قانونی، مهدورالدم و قتل در فراش) • ایدئولوژیک شدن نظام قضایی، بی‌فکری نظام‌مند در قضاوت و راهکارهای پیشگیری آموزشی و حقوقی
*کتاب‌های اشاره‌شده در گفتگو:* • *مغز ایدئولوژی‌زده* (The Ideological Brain) — اثر دکتر لئور زمیگرود • *چگونه بدون اراده آزاد خوب زندگی کنیم* (Living Well Without Free Will) — اثر پروفسور گرگ کاروسو • *آیشمن در اورشلیم: گزارشی درباره ابتذال شر* (Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil) — اثر هانا آرنت • *جرائم اطاعت* (Crimes of Obedience) — اثر وی. لی همیلتون و هربرت کلمن • *بینوایان* (Les Misérables) — اثر ویکتور هوگو
━━━━━━━━━━━━━━
*زمان‌بندی گفتگو:* 00:00 پیش‌درآمد و مقدمه: از اراده آزاد تا کتاب «مغز ایدئولوژی‌زده» 04:58 تفاوت رویکرد علم و ایدئولوژی در مواجهه با ابهام 09:10 پنج سازوکار اصلی «اخلاقی شدن خشونت» 13:08 تأثیر بحران‌ها و فشارهای محیطی بر مدارهای مغزی و رادیکالیسم 21:20 علوم اعصاب و اخلاق (Neuroethics): قشر پیش‌پیشانی، اکسی‌توسین و انسان‌زدایی 30:24 جبر زیستی در جرم‌شناسی و چالش‌های نقشه‌برداری مغزی در دادگاه 38:38 نظریه «فنون خنثی‌سازی» و سطوح قضاوت اخلاقی کلبرگ 47:06 «ابتذال شر» هانا آرنت، محاکمه آیشمن و جرائم اطاعت 51:15 بازتاب اخلاقی شدن خشونت در قوانین کیفری ایران (مهدورالدم و امر آمر) 59:12 ایدئولوژیک شدن نظام حقوقی و تفاوت حکومت قانون با ابزار شدن قانون 01:07:33 سوگیری قاضی و پدیده «بی‌فکری نظام‌مند» در دستگاه قضایی 01:09:58 راهکارهای پیشگیری: تقویت انعطاف شناختی در آموزش و اصلاح نظام حقوقی
━━━━━━━━━━━━━━
*همراه با هشیوار:* در «هوشیوار» با تکیه بر دانش روز و گفتگوی انتقادی با متخصصان و اندیشمندان، به کاوش در ماهیت ذهن، اخلاق و چالش‌های بنیادین دنیای معاصر می‌پردازیم. اگر دغدغه اندیشیدن، پرسشگری و عبور از روایت‌های ساده‌انگارانه را دارید، کانال هوشیوار را سابسکرایب کنید و دیدگاه‌های خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
Podden och tillhörande omslagsbild på den här sidan tillhör
Mehdi Shafa. Innehållet i podden är skapat av Mehdi Shafa och inte av,
eller tillsammans med, Poddtoppen.
