آیا با پیشرفت علم و تبیین‌های طبیعی، دیگر برای فهم و توضیح جهان نیازی به فرض وجود خدا داریم؟ یا اینکه خدا اساساً پاسخی به نوع دیگری از پرسش‌هاست که علم قرار نیست به آن‌ها پاسخ دهد؟ و پیش از همهٔ این‌ها، وقتی از «خدا» صحبت می‌کنیم، دقیقاً دربارهٔ چه مفهومی حرف می‌زنیم؟ خدای شخص‌وار و مداخله‌گر ادیان ابراهیمی، خالقی که جهان را آغاز کرده اما در آن مداخله نمی‌کند (خدای دئیستی)، و یا خدای اسپینوزا و بنیاد هستی؟
در این اپیزود از پادکست هشیوار، دکتر مهدی شفا (پژوهشگر زیست‌شناسی، ژنتیک و مترجم آثار علمی) میزبان یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های فضای مجازی فارسی در حوزه نقد دین، خرافات و فلسفه با نام مستعار «زئوس» (پژوهشگر، منتقد دین و خرافات و تولیدکننده محتوای علمی-فلسفی در مجموعه «من زئوس هستم») است.
هدف این گفتگو صرفاً محدود به نقد ادیان ابراهیمی نیست، بلکه تلاشی است برای یک قدم عقب‌تر رفتن و بررسی خودِ مفهوم و فرض خدا، سنجش قدرت تبیینی آن در مقایسه با طبیعت‌گرایی و فیزیکالیسم، و معیارهای منطقی و معرفت‌شناختی برای داوری دربارهٔ چنین ادعاهایی.
*محورهای اصلی این گفتگو:* 🔹 سیر تحول فکری زئوس؛ از دوران مذهبی و تلاش برای دفاع علمی از دین تا گذار تدریجی به خداناباوری 🔹 تعریف دقیق مفهوم خدا؛ چرا هر تعریفی از خدا نیازمند دو ویژگی «ماورایی بودن» و «خالق بودن» است؟ 🔹 تقابل فیزیکالیسم و خداباوری؛ آیا فرض وجود خدا قدرت تبیینی ما را برای شناخت طبیعت افزایش می‌دهد؟ 🔹 نقد مغالطه «خدای حفره‌ها» (God of the Gaps) در مواجهه با نادانسته‌های علمی مانند منشأ جهان و مسئله سخت آگاهی 🔹 عصب‌شناسی تجربیات عرفانی و دینی؛ بررسی نقش فعالیت‌های نورونی، صرع لوب گیجگاهی و مواد روان‌گردان در ایجاد حس اتصال به ماورا 🔹 نقد پروژه روشنفکری دینی؛ تلاش برای سازش سنت با مدرنیته و تناقض میان خدای فلسفی و خدای نیایش 🔹 بررسی علمی و آماری تأثیر دعا در مقایسه با کارکرد روان‌شناختی و عصبی مدیتیشن 🔹 معنای زندگی و اخلاق در غیاب دین؛ آیا رهایی از مذهب به پوچی (نیهیلیسم) می‌انجامد؟ 🔹 تفاوت سکولاریسم و لائیسیته و بررسی مدل مناسب برای آینده سیاسی ایران
در بخش‌هایی از این تحلیل میان‌رشته‌ای، ضمن بررسی ابعاد مختلف #فلسفه_علم و #خداناباوری، به چگونگی شکل‌گیری باورهای ماورایی از منظر #علوم_شناختی و تبیین جهان بر پایه #طبیعت_گرایی در #پادکست_هشیوار می‌پردازیم.
📚 *کتاب‌های اشاره‌شده در این گفتگو:* ۱. بخش خدایی مغز (The God Part of the Brain) | اثر متیو آلپر (Matthew Alper) - ترجمه دکتر مهدی شفا ۲. خدا: فرضیه شکست‌خورده؛ چگونه علم نشان می‌دهد که خدا وجود ندارد (God: The Failed Hypothesis) | اثر ویکتور استنجر (Victor J. Stenger) ۳. کتاب ژنتیک مردگان (The Genetic Book of the Dead) | اثر ریچارد داوکینز (Richard Dawkins) - ترجمه دکتر مهدی شفا ۴. مغز ایدئولوژی‌زده؛ مبانی زیستی تفکر سیاسی (The Ideological Brain) | اثر لئور زمیگرود (Leor Zmigrod) - ترجمه دکتر مهدی شفا
⏱ بخش‌های ویدئو: 00:00 – گزیده گفتگو و پیش‌درآمد 01:06 – مقدمه و طرح مسئله: آیا علم ما را از فرض خدا بی‌نیاز کرده است؟ 03:14 – معرفی و ورود مهمان برنامه (زئوس) 04:19 – پیشینه شخصی و دوران مذهبی بودن در کودکی و نوجوانی 05:56 – آغاز شک و تردیدها؛ تأثیر صحبت‌های عبدالکریم سروش و مسیر تحول فکری 10:30 – نقش آثار ریچارد داوکینز در گذار به خداناباوری 12:04 – جایگاه فکری در طیف خداناباوری (هارد آتئیست) 13:00 – علت انتخاب نام و برند «زئوس» (من زئوس هستم) 14:50 – انگیزه و هدف اصلی از فعالیت‌ها و نقد خرافات و دین 16:11 – تعریف خدا در بحث؛ خدای شخص‌وار یا خدای فلسفی؟ 19:34 – آیا طبیعت‌گرایی و فیزیکالیسم از فرض خدا بی‌نیاز است؟ 22:04 – آیا فرض وجود خدا قدرت تبیینی به جهان اضافه می‌کند؟ 24:08 – خدای رخنه‌ها (God of the Gaps) و پاسخ به نادانسته‌های علمی 26:45 – خدایان جدید، پدیدارشناسی و نقد تجربه‌های عرفانی از دیدگاه علوم اعصاب 31:22 – مسئله سخت آگاهی (Hard Problem of Consciousness) و تجربیات زیسته 35:50 – نقد مفهوم روشنفکری دینی، اجابت دعا و شواهد تجربی 41:40 – جایگزین دین و اخلاق پس از حذف باورهای سنتی چیست؟ 48:35 – مواجهه با معنای زندگی، پوچی (نیهیلیسم) و لذت زیستن 54:00 – خداناباوری به عنوان یک موضع فکری، نه یک مذهب یا ایدئولوژی جدید 56:28 – چه شواهد یا دلایلی می‌تواند یک خداناباور را قانع کند؟ 01:01:35 – آینده ایران: تفکیک سکولاریسم و لاییسیته و نقش حکومت 01:05:00 – جمع‌بندی، دعوت به مناظره و گفتگوی زنده و کلام پایانی
پادکست «هشیوار» فضایی برای کاوش عمیق، تحلیلی و میان‌رشته‌ای در تلاقی علم، فلسفه و جامعه است. اگر به دنبال مباحث جدی علمی، زیست‌شناسی تکاملی، علوم شناختی و تفکر نقادانه به دور از شعارزدگی هستید، با سابسکرایب کردن کانال و فعال کردن زنگوله به جمع مخاطبان هشیوار بپیوندید. همچنین دیدگاه‌ها، نقدها و پرسش‌های خود را دربارهٔ مباحث مطرح‌شده در این اپیزود، در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
Podden och tillhörande omslagsbild på den här sidan tillhör
Mehdi Shafa. Innehållet i podden är skapat av Mehdi Shafa och inte av,
eller tillsammans med, Poddtoppen.
