در قسمت دوم از مجموعه گفتگوهای «شعر و ادبیات فارسی؛ بیداری یا خواب خرد نقاد ایرانیان»، میزبان پادکست هشیوار، دکتر مهدی شفا، همراه با صاحب‌نظران به واکاوی پیوند پیچیده میان سنت شعری کهن، خرد فلسفی و تحولات فکری جامعه ایران می‌پردازد. این نشست به بررسی انتقادی جریان‌های فکری از قرن سوم تا دوران مشروطه اختصاص دارد؛ جایی که تقابل میان عقل خودبنیاد و تفکر تعبدی به اوج می‌رسد و زمینه‌ساز پرسش‌های بنیادین پیرامون زوال، پیشرفت و تجدد ایرانی می‌شود.
👥 مهمانان این برنامه: • دکتر سروش دباغ: پژوهشگر فلسفه، ادبیات و روان‌شناسی، نویسنده و استاد دانشگاه • دکتر کیارش آرامش: پزشک، متخصص اخلاق زیستی و پژوهشگر فلسفه پزشکی • دکتر مریم جعفری آذرمانی: شاعر، منتقد ادبی و پژوهشگر حوزه زبان‌شناسی شناختی
در این گفتگو، مناقشه‌ای عمیق میان رویکردهای تاریخی-فلسفی شکل می‌گیرد؛ از یک سو دکتر آرامش با تاکید بر افول عقلانیت علمی در آستانه ورود به دوران صفوی و رواج مداحی و خرافه‌گرایی، این مقطع را نشانه‌ای بارز از انحطاط تمدنی می‌داند. در نقطه مقابل، دکتر دباغ با تکیه بر هرمنوتیک هانس-گئورگ گادامر و نقد نگاه‌های اروپامحور، سنت ادبی و حکمی ایران را پدیده‌ای متکثر، پویا و واجد اومانیسم اصیل (از شاهنامه فردوسی تا حکمت سعدی و صائب تبریزی) توصیف می‌کند و خطرات تحمیل ترم‌های مدرن بر ادوار تاریخی را برمی‌شمارد. همچنین دکتر جعفری آذرمانی از دریچه زیبایی‌شناسی شعر، مرز میان مسئولیت اجتماعی ادیب و ساحت خیال را روشن کرده و مشروطه را نقطه عزیمت خرد نقاد در ادب فارسی معرفی می‌نماید.
در دل این تضارب آرا، مفاهیمی چون #خرد_نقاد، #فلسفه، #ادبیات_فارسی، #شعر_مشروطه و #تاریخ_فکر بازخوانی می‌شوند تا نسبت امروز ما با میراث کهن روشن‌تر گردد.
📚کتاب‌های معرفی‌شده و اشاره‌شده در این قسمت: • کتاب «از قافیه تا قانون: تحلیل شناختی از گفتمان مشروطه در آثار شاعران شاخص» اثر مریم جعفری آذرمانی (From Rhyme to Law: A Cognitive Analysis of Constitutional Discourse in the Works of Prominent Poets) • کتاب «گفتگو، زیبایی و حقیقت: درآمدی فلسفی بر شیوه حکمت سعدی» (Dialogue, Beauty, and Truth: A Philosophical Introduction to Saadi’s Mode of Wisdom) • کتاب «حرکت جوهری و شعر سبک هندی: بررسی تطبیقی آراء ملاصدرا و صائب تبریزی» به قلم دکتر محمود فتوحی (Substantial Motion and Indian Style Poetry: A Comparative Study of Mulla Sadra and Saeb Tabrizi) • کتاب «۱۹۸۴» اثر جورج اورول (1984 by George Orwell) • سفرنامه حاج سیاح محلاتی (The Travelogue of Haj Sayyah) • رمان خاطراتی «گل‌هایی که در جهنم می‌رویند» نوشته محمد مسعود (Flowers Growing in Hell by Mohammad Masoud)
🟪 بخش‌بندی زمان گفتگو: 00:00:00 - گزیده گفتگو: دوگانه انحطاط و خرد نقاد 00:01:05 - مقدمه و بازخوانی نشست پیشین: ادوار شعر فارسی 00:07:47 - میراث شعری: بستری برای خرد و اخلاق 00:10:04 - خردستیزی غزالی و سرکوب عقل خودبنیاد 00:14:00 - سلطه فقهی و انحطاط عصر صفوی 00:18:50 - خرد نقاد در مشروطه: میرزاده عشقی و نسیم شمال 00:26:00 - مرز خیال و تعهد: نقدپذیری ادبیات 00:27:48 - رویکرد هرمنوتیک گادامر: نقد برچسب انحطاط 00:32:00 - تبارشناسی عقلانیت مدرن و اومانیسم خراسانی 00:38:15 - پارادوکس عشق و عقل در تصوف 00:43:20 - تکثرگرایی سبک هندی: ملاصدرا، صائب و بیدل 00:50:00 - بازخوانی ایده انحطاط: تاملی بر آراء طباطبایی 00:53:20 - خطرات تطبیق نظریه‌های مدرن بر ادبیات کلاسیک 00:57:05 - انقلاب علمی، توسعه و معنای انحطاط 01:06:00 - بازکشف حافظ و خیام در عصر روشنگری 01:10:00 - گزارش‌های تاریخی قاجار: خرافات و واقعیت جامعه 01:14:00 - بیداری ملی و میراث ادیبان مشروطه 01:16:30 - چرایی انتقال مرجعیت اندیشه در غرب 01:18:45 - نقد رویکرد اروپامحور به مفهوم پیشرفت 01:29:00 - خردورزی در سنت فلسفی و ادبی ایران 01:35:30 - معرفی کتاب «از قافیه تا قانون»: تحلیل گفتمان 01:43:20 - مناقشه بر سر بار ارزشی واژگان 01:48:30 - جمع‌بندی نهایی و چشم‌انداز نشست شعر نو
🔔 اگر به کاوش‌های جدی در تلاقی علم، فلسفه، تاریخ اندیشه و پرسشگری انتقادی علاقه‌مندید، با سابسکرایب کردن کانال پادکست هشیوار و فعال‌کردن زنگوله، همراه گفتمان تحلیلی و برنامه‌های آینده ما باشید. نظرات و تاملات نقادانه خود درباره این مبحث را در بخش کامنت‌ها با ما در میان بگذارید.
Podden och tillhörande omslagsbild på den här sidan tillhör
Mehdi Shafa. Innehållet i podden är skapat av Mehdi Shafa och inte av,
eller tillsammans med, Poddtoppen.
