Rozmowa Jerzego Marka Nowakowskiego z Adamem Jelonkiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 października 2026 r.]Czy Azja rzeczywiście jest „beczką prochu”, która może w każdej chwili wybuchnąć? A może patrząc z Europy, przeceniamy ryzyko otwartej wojny, a nie doceniamy tego, co jest prawdziwą siłą Chin – gospodarki, handlu i budowania zależności?
Jerzy Marek Nowakowski rozmawia z prof. Adamem Jelonkiem o politycznym i gospodarczym układzie sił w Azji – od Chin i Tajwanu, przez Koreę, Japonię i Indie, po Filipiny, Azję Środkową i relacje Pekinu z Rosją.Już na początku Adam Jelonek polemizuje z tytułem spotkania.
Jego zdaniem Azja ma wiele bardzo poważnych punktów zapalnych, ale nie oznacza to, że cały kontynent stoi na krawędzi wielkiej wojny.
Zwraca uwagę, że państwa regionu często prowadzą konflikty tak, aby nie dopuścić do pełnej eskalacji.Jednym z głównych tematów rozmowy jest Tajwan.
Czy Pekin rzeczywiście zdecyduje się na próbę jego militarnego przejęcia? Rozmówcy przyglądają się relacjom Tajwanu z Chinami, rosnącym powiązaniom gospodarczym obu stron oraz temu, jak doświadczenia Hongkongu wpłynęły na tajwańskie podejście do idei „jednych Chin, dwóch systemów”.
Pada też pytanie, czy sam konflikt wokół Tajwanu nie jest dla władz w Pekinie użytecznym narzędziem mobilizacji społeczeństwa wokół idei zjednoczenia Chin.
Ważnym wątkiem jest gospodarcza potęga Chin. Zdaniem Adama Jelonka Pekinowi nie zależy obecnie na wielkiej wojnie, ponieważ jego najważniejszym narzędziem rywalizacji pozostaje gospodarka. Chiny handlują również z państwami, które nie chcą zaakceptować ich dominacji – Japonią, Koreą Południową czy Indiami – i stopniowo budują własną pozycję regionalną.
Rozmowa dotyczy także Korei Północnej. Na ile Pekin rzeczywiście kontroluje działania Pjongjangu? Jelonek podkreśla, że Korea Północna potrafi być nieprzewidywalna również dla Chin, które same nie są zainteresowane wybuchem otwartej wojny w regionie.
Osobny temat stanowią Chiny i Rosja. Rozmówcy zastanawiają się, jak wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmienia układ sił między Moskwą a Pekinem. Pada teza, że przedłużający się konflikt osłabia Rosję i zwiększa jej zależność gospodarczą oraz polityczną od Chin. To ocena rozmówców – podobnie jak szersza dyskusja o tym, jak Pekin postrzega Europę i dlaczego woli rozmawiać z poszczególnymi państwami niż z Europą jako jednym graczem.
Dużo miejsca zajmuje również pytanie o rywalizację Chin z Indiami. Nie chodzi tylko o spory graniczne. Coraz ważniejsza staje się woda. Wielkie chińskie projekty hydrotechniczne i kontrola nad źródłami rzek wypływających z Wyżyny Tybetańskiej mogą mieć ogromne znaczenie dla Indii i Bangladeszu. W tym kontekście rozmówcy pokazują, że przyszłe konflikty w Azji mogą dotyczyć nie tylko terytorium, surowców czy technologii, lecz także dostępu do podstawowych zasobów.
W rozmowie pojawiają się też Filipiny, będące ważnym punktem amerykańskiej obecności w regionie, polityka Chin wobec Tybetu i Ujgurów, rola Japonii i Korei Południowej, organizacje takie jak BRICS czy Szanghajska Organizacja Współpracy oraz pytania widzów m.in. o chińskie inwestycje, politykę wodną, Nepal, Bhutan i obecność Chin w kosmosie.
Czy XXI wiek będzie przede wszystkim stuleciem rywalizacji amerykańsko-chińskiej? Czy Pekin potrzebuje wojny, skoro może zwiększać swoje wpływy za pomocą gospodarki? Jak trwałe jest partnerstwo Chin i Rosji? I gdzie naprawdę znajdują się najgroźniejsze punkty zapalne Azji?
Prof. Adam Jelonek – politolog, badacz stosunków międzynarodowych i specjalista zajmujący się Azją oraz bezpieczeństwem międzynarodowym, z doświadczeniem dyplomatycznym w regionie.
Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, komentator polityki zagranicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego.
#RozmowyWszechnicy #Azja #Chiny #Tajwan #Rosja #Ukraina #KoreaPółnocna #Japonia #Indie #Filipiny #Geopolityka #PolitykaZagraniczna #Bezpieczeństwo #AdamJelonek #JerzyMarekNowakowski #Wszechnica
