PLT #421 Tadeusz Kościuszko (Cz. 6): Niewola, podziw cara i tryumfalny powrót do Ameryki

Petersburg, 1796. Car Rosji osobiście przychodzi do celi polskiego generała. Nie po to, żeby go upokorzyć. Po to, żeby mu się pokłonić.

W szóstej części serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, którego podziwiał nawet jego wróg. O drodze z wilgotnego lochu do Filadelfii, gdzie tłumy witały go salwami z dział, a Thomas Jefferson nazwał go „najczystszym synem wolności”.

Będzie o godności, której nie można odebrać.
O odwadze, która nie pyta o wynik.
I o jednym dokumencie napisanym o czwartej nad ranem, który mógł zmienić historię Ameryki.

Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią:
Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:

Biografie podstawowe

• Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution, St. Martin’s Press, 2009
• Monica Gardner, Kościuszko: A Biography, 1920 (Wikisource)
• Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta, 1894/1896
• Tadeusz Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, t. IV
• James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty, Hippocrene Books, 1998
• Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile, 1946/1977
• Gary Nash, Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull, Basic Books, 2008

Źródła pierwotne i pamiętniki

• Julian Ursyn Niemcewicz, Notes of My Captivity in Russia, tłum. Alexander Laski, 1844 (Wikisource)
• Founders Online, National Archives (founders.archives.gov): korespondencja Jefferson-Kościuszko, testament z 5 maja 1798
• The Papers of Thomas Jefferson, t. 30, red. Barbara B. Oberg, Princeton UP, 2003

Insurekcja kościuszkowska i Uniwersał Połaniecki

• Kazimierz Bartoszewicz, Dzieje Insurekcji Kościuszkowskiej, 1913 (reprint 2002)
• Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, 2001
• Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Maciejowice, Battle of Szczekociny, Proclamation of Połaniec, Warsaw Uprising (1794)
• Kresy.pl: „Wynikał z Konstytucji 3 Maja. 7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał połaniecki”
• Wprost Historia: „Kościuszko obiecał chłopom wolność”
• Ośrodek Myśli Obywatelskiej i Patriotycznej: „Uniwersał połaniecki, 7 maja 1794 r.”

„Finis Poloniae”, analiza źródłowa

• Józef Tretiak, O Finis Poloniae, 1921
• Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: „Finis Poloniae! Kościuszko w niewoli”
• Wikipedia (pl): Finis Poloniae

Niewola, uwolnienie i car Paweł I

• Edward P. Alexander, „Jefferson and Kosciuszko: Friends of Liberty and of Man”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, XCII, nr 1, 1968
• Bibliotekarz Podlaski: „Prisons, politics and the gift of freedom: Kosciuszko, Niemcewicz and Paul I”
• Muzeum Historii Polski / Google Arts & Culture: „Tadeusz Kościuszko, a man of vision”
• Encyclopedia Britannica: Paul I
• Wikipedia: Paul I of Russia, Peter and Paul Fortress

Prawa kobiet i Emilia Zeltner

• Dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno 2017, s. 596-603
• Muzeum Kościuszki w Solothurn
• Geni.com: Emilia Taddea Zeltner (1804-1875)
• Wikimedia CH: Emilia Morosini Zeltner
• Alex Storozynski, wywiad dla Polish Weekly

Powrót do Ameryki i testament abolicjonistyczny

• NPS: Thaddeus Kosciuszko National Memorial (nps.gov/thko)
• ushistory.org / Independence Hall Association
• American Battlefield Trust
• The Philadelphia Inquirer: „Jefferson’s missed opportunity to free his slaves”, 2017
• New Eastern Europe: „General Kosciuszko, a man ahead of his time”, 2018

Kontekst historyczny: III rozbiór i Legiony

• Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, A Concise History of Poland, Cambridge UP, 2001
• Norman Davies, God’s Playground: A History of Poland, Oxford UP, 2005
• Wikipedia: Third Partition of Poland, Mazurek Dąbrowskiego

Muzyka KościuszkiAleksander Janta, Polski Ośrodek Muzyczny USC (polishmusic.usc.edu)