1053. Paradoksalne gry / prof. dr hab. Jerzy Tyszkiewicz

Wykład prof. dr hab. Jerzego Tyszkiewicza w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Czy najbardziej racjonalna strategia zawsze prowadzi do zwycięstwa? A może czasem opłaca się założyć, że inni gracze nie będą w pełni racjonalni? I co zrobić, gdy zwycięstwo zależy nie tylko od własnego wyboru, ale także od tego, jak dobrze przewidzimy sposób myślenia innych?Prof. Jerzy Tyszkiewicz zaprasza publiczność do świata teorii gier – matematycznego opisu sytuacji, w których wynik naszych decyzji zależy od decyzji innych osób.Wykład ma formę eksperymentu. Uczestnicy nie tylko słuchają o grach, lecz sami w nich grają, podejmują decyzje i próbują przewidzieć zachowania pozostałych.Pierwszym przykładem jest słynna gra „zgadnij 2/3 średniej”.Każdy gracz wybiera liczbę od 0 do 100. Następnie oblicza się średnią wszystkich odpowiedzi, a wygrywa osoba, której liczba znajduje się najbliżej dwóch trzecich tej średniej.Na pierwszy rzut oka można wybrać właściwie dowolną liczbę. Wystarczy jednak chwila namysłu, by zauważyć, że wynik na pewno nie przekroczy około 66,7. Jeśli uznamy, że inni gracze również to zauważą, możemy zejść jeszcze niżej. A jeśli założymy, że oni także przewidują nasze rozumowanie – jeszcze niżej.Tak zaczyna się iteracyjne przewidywanie cudzej racjonalności.Gracz myśli nie tylko: „co powinienem wybrać?”, ale również:„Co wybiorą inni?”„Jak bardzo są racjonalni?”„Czy oni wiedzą, że ja próbuję przewidzieć ich zachowanie?”„I czy ja powinienem uwzględnić to, że oni uwzględniają moje rozumowanie?”Jeśli wszyscy gracze byliby idealnie racjonalni i wszyscy zakładaliby idealną racjonalność pozostałych, kolejne etapy rozumowania prowadziłyby ostatecznie do zera.Tyle teoria.Eksperyment z publicznością pokazuje jednak coś znacznie ciekawszego: realni ludzie nie zawsze zachowują się zgodnie z matematycznym ideałem. Co więcej, po poznaniu teorii wcale nie muszą zacząć zachowywać się „bardziej racjonalnie”. Wynik kolejnej rundy może być zaskakujący nawet dla prowadzącego.To pokazuje różnicę między teorią gier a rzeczywistym zachowaniem ludzi. Matematyczny model może zakładać racjonalność, ale gracz w prawdziwej sytuacji musi jeszcze odpowiedzieć sobie na pytanie, na ile racjonalni będą inni.Drugim przykładem jest klasyczna gra w cykora.Dwóch kierowców jedzie samochodami prosto na siebie. Ten, kto pierwszy skręci, przegrywa i zostaje uznany za „cykora”. Jeśli jednak żaden nie skręci – obaj ponoszą katastrofalne konsekwencje.W tej grze pojawia się paradoks: przewagę może zdobyć ten, kto przekona przeciwnika, że zachowa się całkowicie nieracjonalnie.Prof. Tyszkiewicz podaje skrajny przykład: gracz mógłby demonstracyjnie wyrwać kierownicę i wyrzucić ją przez okno. W ten sposób pokazuje przeciwnikowi, że nie ma już możliwości skrętu. Drugi gracz, jeśli chce uniknąć zderzenia, musi ustąpić.Paradoks polega więc na tym, że w pewnych sytuacjach strategicznych zademonstrowanie własnej nieracjonalności może być racjonalną strategią.Wykład pokazuje, że teoria gier to nie tylko matematyka. To także sposób myślenia o negocjacjach, konfliktach, współpracy i podejmowaniu decyzji w sytuacjach, gdy nasze działania zależą od oczekiwań wobec innych ludzi.Czy racjonalny gracz powinien zawsze wybierać „najbardziej logiczną” opcję?Jak przewidzieć poziom racjonalności innych?Dlaczego idealna teoria może prowadzić do innego wyniku niż prawdziwa gra?Prof. dr hab. Jerzy Tyszkiewicz – informatyk i matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się informatyką teoretyczną, logiką oraz matematycznymi podstawami informatyki.#TeoriaGier #Matematyka #Racjonalność #Gry #Strategia #Psychologia #FestiwalNauki #JerzyTyszkiewicz #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/