آیا تصویر سنتی ما از DNA به عنوان یک «دستور پخت خطی» یا «بلوپرینت فیکسشده» از نظر علمی دقیق است؟ زیستشناسی مدرن چگونه از پارادایم ژنمحوری (Gene-centrism) به سمت درک سیستممحور (Systems Biology) و کلنگر حرکت میکند؟ در این قسمت از پادکست هشیوار، میزبان دکتر عطا کالیراد، زیستشناس تکاملی و پژوهشگر مؤسسه ماکس پلانک آلمان هستیم. در این گفتگوی عمیق، لایه به لایه از تقلیلگرایی کلاسیک فراتر میرویم تا با رویکردی تحلیلی، تلاقی مفاهیم فیزیکی، شیمیایی و فلسفی را در تبیین تکامل و تکوین موجودات زنده بررسی کنیم. اگر به دنبال درکی ریشهای از چالشهای پیشروی نئوداروینیسم و پارادایمهای جدید علم حیات هستید، این گفتگو برای شماست. # 📌 موضوعات مطرح شده در این گفتگو: - تقابل ژنمحوری و سیستممحوری: نقد و بررسی دیدگاه کلاسیک ریچارد داکینز (کتاب ژنتیکِ مردگان) در برابر نگاه سیستممحور دانشمندانی چون دنیس نوبل و فیلیپ بال (کتاب حیات چگونه کار میکند). آیا سادهسازی فرگشت به لایهٔ ژنها هنوز پاسخگوست؟ - استوکستیسیتی (Stochasticity) و نویز زیستی: چرا تصادف و نویز در مدارهای ژنتیکی و سامانههای تکوینی، صرفاً یک «خطای مهندسی یا مزاحمت محیطی» نیستند، بلکه یک ویژگی بنیادی (Feature) برای ایجاد تنوع، تصمیمگیریهای احتمالات آماری و نوآوری تکاملی محسوب میشوند؟ - پلاستیسیتی فنوتیپی (Phenotypic Plasticity): بررسی فرضیه «اول پلاستیسیتی» (Plasticity First)؛ چگونه محیط فراتر از یک فیلتر حذفی، به صورت فعالانه فنوتیپ را تغییر میدهد و مسیرهای فرگشتی آینده را پیشتنظیم یا هدایت میکند؟ - خودسازماندهی (Self-Organization) و محدودیتهای تکوینی: نقش قوانین فیزیک و مکانیک بافت در شکلگیری الگوهای زیستی و ارگانها، بدون وجود یک برنامهٔ طراحی مرکزی در توالی ژنتیکی. - معمای علیت (Causality) در زیستشناسی: تبیین روابط علی پایین به بالا (Bottom-up) در برابر علیت بالا به پایین (Top-down)؛ چگونه تغییر جمعیت در طول زمان، خودِ علیتِ اسنپشاتهای مولکولی را دگرگون میکند؟ کاربرد تحلیلهای کانترفکچوال (Counterfactual) در بومشناسی. - اپیژنتیک و وراثت فرانسلی (Transgenerational Inheritance): بررسی آزمایشهای مولکولی خاموشی ژنها (Gene Silencing) در نماتودها (C. elegans)؛ آیا نئولامارکیسم پدیدهای واقعی است یا جمیولهای داروینیسم کلاسیک آن را تبیین میکنند؟ مفهوم انتخاب درجه دوم (Second-order Selection) روی نرخ جهشها. - پدیده ظهور یا برآمدگی (Emergence): چرا توصیفِ چگونگی تکوین یک موجود زنده در توالی DNA وجود ندارد؟ چگونه از تعامل شبکهها و مدارهای ژنتیکی ساختگی، رفتارهای پیچیده و غیرقابلپیشبینی ظهور میکنند؟ - مرز مبهم شیمی و زیستشناسی (منشأ حیات): انتخاب طبیعی از چه زمانی آغاز میشود؟ بررسی این ایده که فرگشت پیش از پیدایش اولین سلول زنده، در سطح واکنشهای شیمیایی برقرار بوده است. - تکرارپذیری فرگشت؛ شانس یا قانون؟ نقد دیدگاه استیون جی گولد درباره «بازپخش نوار حیات» (Replaying the Tape of Life)؛ آیا پیدایش هومو ساپینس (انسان هوشمند) یک رخداد منحصربهفرد، نادر و تصادفی (Contingency) بوده یا فرگشت در بسترهای عمومی، روندهای همگرا (Convergence) و ساختارهای رباست و مقاوم ایجاد میکند؟
## 👤 درباره مهمان و میزبان: - مهمان: دکتر عطا کالیراد | زیستشناس تکاملی و بومشناس، پژوهشگر پژوهشکده زیستشناسی توبینگن (زیرمجموعه Max Planck Society) و دانشآموخته دکتری تکامل و بومشناسی از دانشگاه هیوستون آمریکا. - میزبان: دکتر مهدی شفا | زیستشناس و بنیانگذار پادکست فکری و چندرشتهای هشیوار. — — — — — *🎙️ پادکست هشیوار* 🎧 شنیدن در همه اپلیکیشنهای پادکست: https://pod.link/1707646743 📸 اینستاگرام: https://www.instagram.com/mehdi_shafa_houshivar ✈️ کانال تلگرام: https://t.me/Houshivarpodcast
*🧠 پادکست پلکان خرد* 🎧 شنیدن در همه اپلیکیشنهای پادکست: https://pod.link/1703634960 📸 اینستاگرام: https://www.instagram.com/theladderofwisdom ✈️ کانال تلگرام: https://t.me/theladderofwisdom
🐦 توییتر (X) دکتر مهدی شفا: https://x.com/mehdishafa1
Podden och tillhörande omslagsbild på den här sidan tillhör
Mehdi Shafa. Innehållet i podden är skapat av Mehdi Shafa och inte av,
eller tillsammans med, Poddtoppen.
