ما صرفاً ارابه‌هایی در خدمت «ژن‌های خودخواه» هستیم یا حیات داستانی بسیار پیچیده‌تر دارد؟
در اپیزود شصت‌وپنجم پادکست پرسه، من (عباس سیدین) با رضا امیر (معلم زیست‌شناسی، مترجم و سازندهٔ پادکست‌های مهرانگیز و گاوگیجه) به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ جدید او از کتاب درخشان «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works) نوشتهٔ فیلیپ بال (Philip Ball) هم‌صحبت شده‌ام.
نسخهٔ ویدیویی این گفتگو را که با تصاویر و ویدیوهای علمیِ کمکی تدوین شده است، می‌توانید در کانال یوتیوب پرسه تماشا کنید.
اگر این محتواها برایتان مفید است، با سابسکرایب کردن و عضویت در بخش ممبرشیپ کانال یوتیوب پرسه از ادامهٔ این مسیر حمایت کنید.
دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works)
کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» نوشتهٔ فیلیپ بال (نویسنده و پژوهشگر برجستهٔ علم)، یکی از مهم‌ترین آثار سال‌های اخیر در حوزهٔ زیست‌شناسی نوین است که با ترجمهٔ روان و دقیق رضا امیر و ویراستاری علمی دکتر مهدی شفا، در داخل ایران توسط نشر نوین و در خارج از کشور توسط انتشارات هوشیوار منتشر شده است.
برای دهه‌ها، درک عمومی و حتی دانشگاهی ما از زیست‌شناسی تحت تأثیر استعاره‌هایی مثل «کتاب رمز حیات»، «طرح‌وارهٔ ژنتیکی» و نگاه تقلیل‌گرایانهٔ «ژن خودخواه» (ریچارد داوکینز) قرار داشت؛ دیدگاهی که ژن‌ها را همه‌کاره و سایر اجزای سلول و جاندار را صرفاً ابزارهایی جانبی در خدمت ژن‌ها می‌دانست. فیلیپ بال در این کتاب با تکیه بر جدیدترین یافته‌های زیست‌شناسی مولکولی، زیست‌شناسی تکوینی و زیست‌شناسی سیستمی (Systems Biology) نشان می‌دهد که حیات نه یک خط تولید ماشینیِ ساده از ژن به صفت، بلکه شبکه‌ای پویا، چندسطحی و هدفمند است که در آن «سلول» (و نه ژن به‌تنهایی) واحد بنیادین زنده بودن است.
زمان‌بندی اپیزود و موضوعات گفتگو:
00:00 معرفی کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» و رضا امیر
02:31 ضرورت استفاده از استعاره در زیست‌شناسی و تکامل
05:00 ریشه شناختی استعاره‌ها و سازوکار ذهن
09:16 پیرایش ژن (اسپلایسینگ) و خطای استعاره تدوین فیلم
15:11 رد فرضیه کلاسیک «یک ژن، یک پروتئین»
18:13 معمای تنوع آنتی‌بادی‌ها و نوترکیبی V(D)J
24:14 نقد ژن خودخواه داوکینز در زیست‌شناسی سیستمی
29:48 واحد واقعی حیات و وراثت چیست؟
34:19 علت زوال و کوچک شدن کروموزوم Y در تکامل
36:33 نقد تقلیل‌گرایی؛ جایگاه واقعی ژن در سلول
38:45 چرا سهم ژنتیکی و زیستی ما از مادر بیشتر است؟
43:46 تکوین جنین و میراث سیتوپلاسمی مادر
49:09 اپی‌ژنتیک و قحطی هلند؛ انتقال موروثی تروما
51:55 واحد انتخاب طبیعی؛ صفت تک‌ژنی یا سیستم چندعاملی؟
57:52 معمای تاخوردگی پروتئین و پارادوکس لوینتال
01:01:57 قیف آنتروپی و چشم‌انداز سازگاری پروتئین‌ها
01:06:50 دامنه‌های پروتئینی و تکامل ماژولار
01:10:34 سازگاری شگفت‌انگیز پروانه مونارک با سم گیاهی
01:15:33 علیت شبکه‌ای در زیست‌شناسی در برابر جبر خطی
01:17:08 معمای تعیین جنسیت؛ ژن SRY و پرونده ایمان خلیف
01:21:24 آیا مفهوم «غیرطبیعی» در زیست‌شناسی وجود دارد؟
01:24:18 سندروم کارتاژنر و وارونگی عجیب اندام‌های داخلی
01:27:44 الگوهای تورینگ؛ چرا پنج انگشت داریم؟
01:29:24 سندروم داون و اهمیت دوز بیان ژن‌ها
01:33:17 غیرفعال شدن کروموزوم X و راز رنگ گربه‌ها
01:39:43 علم چگونه خطاهای خود را تصحیح می‌کند؟
01:42:08 معرفی کتاب «میمون متکبر» اثر کریستین وب
01:43:40 ترمودینامیک و فیزیک پیدایش حیات؛ نظریه جرمی انگلند
01:54:05 نقد واژه «انتخاب» در تکامل و پادکست گاوگیجه
01:57:17 سخن پایانی
لینک‌ها و منابع اشاره‌شده در این گفتگو
پادکست‌ها و کانال‌های میزبان و مهمان:
تهیهٔ کتاب و ناشران:
سایر گفتگوهای رضا امیر دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» که در اپیزود نام برده شد:
کتاب‌های نام‌برده‌شده در این گفتگو:
- چگونه زنده‌ایم؟ (How Life Works) – فیلیپ بال | ترجمهٔ رضا امیر (نشر نوین / انتشارات هوشیار)
- استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم (Metaphors We Live By) – جورج لیکاف و مارک جانسون
- ژن خودخواه (The Selfish Gene) – ریچارد داوکینز
- موسیقی حیات (The Music of Life) – دنیس نوبل
- محتوم (Determined) – رابرت ساپولسکی | ترجمهٔ عباس سیدین
- حیات چیست؟ (What Is Life?) – اروین شرودینگر
- میمون متکبر (The Arrogant Ape) – کریستین وب
- هر زیستی در آتش است (Every Life Is on Fire) – جرمی انگلند
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
